Jakie schorzenia leczy ortopeda?

Ortopedia to dziedzina medycyny zajmująca się diagnostyką, leczeniem, profilaktyką oraz rehabilitacją schorzeń i urazów narządu ruchu, czyli kości, stawów, mięśni, ścięgien i więzadeł. W wielu krajach funkcjonuje jako specjalizacja łączona – ortopedia i traumatologia narządu ruchu, co podkreśla jej szczególną rolę w leczeniu obrażeń układu mięśniowo-szkieletowego.

Ortopedzi zajmują się niezwykle szerokim spektrum dolegliwości – od wrodzonych wad rozwojowych, przez choroby zwyrodnieniowe, po skomplikowane urazy. W niniejszym artykule przedstawimy najważniejsze grupy schorzeń, którymi zajmuje się ta specjalizacja, a także metody ich diagnozowania i leczenia.

Choroby zwyrodnieniowe stawów

Choroby zwyrodnieniowe stawów (osteoarthroza) to jedna z najczęstszych przyczyn konsultacji ortopedycznych, szczególnie wśród pacjentów po 50. roku życia. Charakteryzują się one stopniowym niszczeniem chrząstki stawowej, co prowadzi do bólu, sztywności i ograniczenia ruchomości stawów.

Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego

Jest to najczęstsza forma choroby zwyrodnieniowej, dotykająca staw najbardziej obciążony w codziennym funkcjonowaniu. Objawy obejmują:

• Ból przy obciążaniu stawu, szczególnie podczas wchodzenia po schodach
• Sztywność poranna, która zmniejsza się po rozruszaniu
• Trzeszczenia i tarcia w stawie podczas ruchu
• Ograniczenie zakresu ruchomości
• Zniekształcenie obrysów stawu

Leczenie obejmuje farmakoterapię (leki przeciwbólowe, przeciwzapalne), fizjoterapię, zastosowanie ortez odciążających, a w zaawansowanych przypadkach – leczenie operacyjne, w tym całkowitą endoprotezoplastykę stawu (wszczepienie sztucznego stawu).

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego

Druga co do częstości lokalizacja zmian zwyrodnieniowych. Pacjenci zgłaszają:

• Ból w pachwinie, pośladku, czasem promieniujący do kolana
• Trudności w zakładaniu skarpet czy butów
• Utykanie i zmianę wzorca chodu
• Stopniowe ograniczenie ruchomości stawu
• Skrócenie kończyny po stronie chorej

Podobnie jak w przypadku kolana, leczenie obejmuje metody zachowawcze, a w bardziej zaawansowanych przypadkach – endoprotezoplastykę.

Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa dotyczą zarówno krążków międzykręgowych, jak i stawów międzykręgowych. Najczęściej dotykają odcinka lędźwiowego i szyjnego. Objawy to:

• Bóle pleców lub szyi, często nasilające się przy dłuższym utrzymywaniu jednej pozycji
• Promieniowanie bólu do kończyn
• Sztywność, szczególnie poranna
• W zaawansowanych przypadkach – objawy neurologiczne związane z uciskiem na struktury nerwowe

Leczenie obejmuje fizjoterapię, farmakoterapię, blokady oraz, w wybranych przypadkach, zabiegi operacyjne, takie jak stabilizacja kręgosłupa czy usunięcie przepukliny dysku.

Urazy ortopedyczne

Traumatologia ortopedyczna to kluczowy obszar zainteresowania ortopedów. Obejmuje diagnozowanie i leczenie urazów zarówno ostrych, jak i przeciążeniowych.

Złamania kości

Ortopedzi zajmują się leczeniem złamań wszystkich kości, od drobnych kości śródręcza po złamania miednicy czy kręgosłupa. Postępowanie zależy od typu złamania, jego lokalizacji oraz stanu ogólnego pacjenta. Metody leczenia obejmują:

• Nastawienie zamknięte i unieruchomienie w opatrunku gipsowym
• Stabilizację zewnętrzną przy użyciu specjalnych aparatów
• Otwartą repozycję i stabilizację wewnętrzną przy użyciu śrub, płytek, gwoździ śródszpikowych

Szczególną grupę stanowią złamania patologiczne, występujące przy minimalnym urazie lub nawet samoistnie, na podłożu zmienionej chorobowo kości (np. w osteoporozie lub nowotworach).

Uszkodzenia ścięgien i więzadeł

Do najczęstszych urazów w tej grupie należą:

• Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego kolana – częsty uraz u sportowców
• Uszkodzenie łąkotek – struktury wewnątrzstawowej kolana
• Zerwanie ścięgna Achillesa
• Uszkodzenie stożka rotatorów barku
• Zwichnięcia stawów, zwłaszcza barku, łokcia, stawów palców

Leczenie może być zachowawcze (unieruchomienie, rehabilitacja) lub operacyjne (rekonstrukcja więzadeł, szycie ścięgien).

Urazy przeciążeniowe

Wynikają z powtarzanych mikrourazów i nadmiernego obciążenia struktur układu ruchu. Należą do nich:

• Łokieć tenisisty (zapalenie nadkłykcia bocznego kości ramiennej)
• Łokieć golfisty (zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego)
• Zapalenie ścięgna Achillesa
• Zapalenie rozcięgna podeszwowego (ostroga piętowa)
• Zespół cieśni nadgarstka

Leczenie obejmuje odpoczynek, fizjoterapię, farmakoterapię, zastosowanie ortez, a w niektórych przypadkach – zabiegi operacyjne.

Choroby zapalne stawów

Ortopedzi współpracują z reumatologami w diagnostyce i leczeniu chorób zapalnych stawów, szczególnie gdy konieczna jest interwencja operacyjna.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

Przewlekła choroba autoimmunologiczna prowadząca do postępującego uszkodzenia stawów, zwłaszcza drobnych stawów rąk i stóp. Ortopedzi zajmują się:

• Synowektomią (usunięciem zmienionej zapalnie błony maziowej)
• Korekcją deformacji
• Endoprotezoplastyką zniszczonych stawów
• Artrodezą (usztywnieniem) stawów w przypadkach zaawansowanych zmian

Łuszczycowe zapalenie stawów

Choroba zapalna towarzysząca łuszczycy skóry. Ortopedzi leczą deformacje i zmiany w stawach, stosując podobne metody jak w RZS.

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK)

Choroba prowadząca do stopniowego usztywnienia kręgosłupa i stawów krzyżowo-biodrowych. Rola ortopedy obejmuje:

• Diagnostykę obrazową
• Zabiegi poprawiające funkcję przy znacznych deformacjach
• Leczenie powikłań neurologicznych

Wady wrodzone i rozwojowe

Pediatryczna ortopedia zajmuje się diagnostyką i leczeniem wad wrodzonych i rozwojowych narządu ruchu u dzieci.

Wrodzona dysplazja stawu biodrowego

Nieprawidłowy rozwój stawu biodrowego, który przy braku właściwego leczenia może prowadzić do zwichnięcia biodra i przedwczesnych zmian zwyrodnieniowych. Leczenie zależy od wieku dziecka i stopnia zaawansowania:

• U niemowląt: szeroko pieluchowanie, stosowanie specjalnych szelek (typu Pavlik)
• W cięższych przypadkach: zamknięte lub otwarte nastawienie z unieruchomieniem w gipsie
• U starszych dzieci: zabiegi rekonstrukcyjne panewki lub kości udowej

Stopa końsko-szpotawa

Deformacja stopy obejmująca jej zgięcie podeszwowe, przywiedzenie i supinację. Leczenie rozpoczyna się od metody Ponsetiego (seryjne gipsowanie i manipulacje), a w przypadku niepowodzenia – leczenie operacyjne.

Skolioza

Boczne skrzywienie kręgosłupa, często z komponentą rotacyjną. Postępowanie zależy od stopnia skrzywienia i potencjału wzrostowego dziecka:

• Obserwacja w przypadku niewielkich skrzywień
• Gorsetowanie przy progresji skrzywienia
• Leczenie operacyjne (korekcja i stabilizacja kręgosłupa) w ciężkich przypadkach

Inne wady wrodzone

• Stopa płasko-koślawa
• Koślawe lub szpotawe ustawienie kolan
• Wrodzone braki kości
• Dodatkowe palce
• Syndaktylia (zrośnięcie palców)

Choroby metaboliczne kości

Osteoporoza

Choroba charakteryzująca się zmniejszeniem gęstości mineralnej kości i zwiększonym ryzykiem złamań. Ortopedzi zajmują się:

• Profilaktyką złamań
• Leczeniem złamań osteoporotycznych, szczególnie kręgów, nadgarstka i bliższego końca kości udowej
• Kyfoplastyką lub wertebroplastyką (wstrzyknięcie cementu kostnego do złamanego trzonu kręgu)

Osteomalacja

Rozmiękanie kości spowodowane niedoborem witaminy D. Ortopedzi leczą deformacje kostne i złamania powstałe na tym podłożu.

Choroba Pageta

Zaburzenie metabolizmu kostnego prowadzące do nieskoordynowanej przebudowy kości. Rola ortopedy obejmuje leczenie powikłań – złamań, deformacji i zmian zwyrodnieniowych.

Nowotwory kości i tkanek miękkich

Ortopedzi onkologiczni specjalizują się w diagnostyce i leczeniu nowotworów układu mięśniowo-szkieletowego.

Nowotwory łagodne kości

• Torbiel kostna
• Kostniak zarodkowy (osteoid osteoma)
• Chrzęstniak (enchondroma)
• Guz olbrzymiokomórkowy kości

Nowotwory złośliwe kości

• Mięsak kościopochodny (osteosarcoma)
• Mięsak Ewinga
• Chrzęstniakomięsak (chondrosarcoma)
• Szpiczak mnogi

Nowotwory tkanek miękkich

• Tłuszczak
• Włókniak
• Tłuszczakomięsak
• Maziówczak złośliwy

Leczenie nowotworów układu ruchu wymaga podejścia wielodyscyplinarnego, łączącego chirurgię ortopedyczną z chemioterapią i radioterapią. Ortopedzi wykonują:

• Biopsje diagnostyczne
• Resekcje guza z oszczędzeniem kończyny
• Rekonstrukcje ubytków kostnych przy użyciu endoprotez lub przeszczepów
• W niektórych przypadkach – amputacje

Schorzenia stopy i stawu skokowego

Płaskostopie

Obniżenie łuków stopy, które może prowadzić do bólu i zaburzeń chodu. Leczenie obejmuje:

• Ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy
• Wkładki ortopedyczne
• W ciężkich przypadkach – zabiegi rekonstrukcyjne

Halluks (paluch koślawy)

Deformacja pierwszego stawu śródstopno-paliczkowego, często z bolesnym zapaleniem kaletki. Leczenie:

• Obuwie korekcyjne i wkładki
• Zabiegi operacyjne (osteotomie, artrodezy)

Palce młotkowate i palce szponiaste

Deformacje palców stopy, często związane z niewłaściwym obuwiem lub zaburzeniami biomechaniki stopy. Leczenie:

• Modyfikacja obuwia
• Wkładki i separatory palców
• Zabiegi operacyjne w przypadkach zaawansowanych

Neuropatia Mortona

Ucisk nerwu międzypalcowego, najczęściej między III a IV kością śródstopia. Leczenie:

• Modyfikacja obuwia
• Iniekcje sterydowe
• Zabieg dekompresji lub usunięcia nerwiaka

Schorzenia ścięgna Achillesa

Zapalenie i zwyrodnienie ścięgna piętowego, mogące prowadzić do jego zerwania. Leczenie:

• Odpoczynek, fizjoterapia
• Iniekcje (osocze bogatopłytkowe)
• W przypadku zerwania – leczenie operacyjne

Schorzenia barku

Zespół ciasnoty podbarkowej

Ucisk na ścięgna stożka rotatorów między głową kości ramiennej a wyrostkiem barkowym łopatki. Objawy to ból przy unoszeniu ramienia powyżej poziomu. Leczenie:

• Fizjoterapia
• Iniekcje
• Operacyjna dekompresja przestrzeni podbarkowej

Uszkodzenie stożka rotatorów

Grupa ścięgien stabilizujących staw ramienny. Ich uszkodzenie prowadzi do bólu i ograniczenia ruchomości. Leczenie:

• W przypadku częściowych uszkodzeń – fizjoterapia
• Przy pełnych przerwaniach – rekonstrukcja artroskopowa lub otwarta

Niestabilność barku

Nawracające zwichnięcia lub podwichnięcia stawu ramiennego. Leczenie:

• Rehabilitacja wzmacniająca mięśnie stabilizujące
• Operacyjna stabilizacja (naprawa obrąbka stawowego i torebki)

Zamrożony bark (zespół bolesnego barku)

Stan charakteryzujący się postępującym ograniczeniem ruchomości i bólem barku. Leczenie:

• Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne
• Iniekcje sterydowe
• Fizjoterapia
• W opornych przypadkach – manipulacja w znieczuleniu lub artroskopowe uwolnienie